Kronikk, lørdag 29. januar 2011

Avskjed med et emosjonelt landemerke

Farvel med et hus: Dr.theol og studiedirektør ved Liturgisk Senter ved Erkebispegården tar et følelsesladd farvel med en bygning som har betydd mye for mange trøndere; den tidligere ruvende Høyblokka ved St. Olavs Hospital.

Saken oppdateres.

Høyblokka skal rivast. 30 januar kl.18.00 blir det markert at den gamle hovudbygningen på St. Olav Hospital er i ferd med å bli riven. Høyblokka får høve til å ta avskjed med byen og alle som har vært innom der, både tilsette, pasientar og pårørande og Trondheims befolkning får tatt siste farvel med Høyblokka.

Det var Barbro Rønning, amanuensis i dramaturgi ved NTNU, som fekk i ideen til prosjektet «Høyblokka post mortem». Gjennom heile oppveksten har ho sett denne ruvande bygningen og etter kvart kom ho også til å vere mykje inne i blokka. For trondheimsfolket er det meir enn berre betongveggar som no blir rive. Høyblokka er eit emosjonelt landemerke. Dette er utgangspunktet for minnebloggen og minneforestillinga som Rønning gjer saman med ei tverrfagleg gruppe forankra ved Humanistisk fakultet NTNU.

«Høyblokka – en minneforestilling» er ein rituell collage basert på materiale frå livet i Høyblokka. Gjennom dei førti minuttane forestellinga varer, blir blokka for eit kort stund vakt til live igjen, vi vil m.a. høyre operasjonslydar og hjarteslag og sjå bilete på veggen og lysprojeksjonar. Vi vil høyre utdrag frå minner som tidlegare pasientar, pårørande og arbeidarar har publisert på minnebloggen, og mot slutten kjem tida for avskjed. Henning Sommerro har tonesett «Alt har si tid» frå Forkynnaren i Det gamle testamentet: Trondheim får si eiga Høyblokksalme. Aldri har nokon tatt farvel på denne måten før.

Eit sjukehus er eit viktig emosjonelt landemerke. Det er ein stad for sterke følelsar. Men er det ikkje Nidarosdomen som er Trondheim sitt store bygg for dei avgjerande hendingane i livet? Det som skjer i kyrkje – og andre seremonirom – er ein del av ein større heilskap. Og kanskje er det ikkje i kyrkja det mest dramatiske skjer: I høgblokka kom gråten, uroa, gleda, ropet, skriket, raseriet, avmaktskjensla. Vi har født barna våre der, bestemor døydde der, det var der vi samla oss siste gongen rundt sjukesenga. Høgblokkminnene er viktige bitar i den større heilskapen. Sett frå deltakaren si eiga erfaringsside strekkjer merkedagane seg lengre ut enn den eine timen i kyrkjerommet.

Sidan september har trondheimsfolk sett ord på mange av desse følelsane på minnebloggen www.hoyblokka.no.

Mange har korkje hatt lyst eller trong til å skrive. For minner kan vere eit krevjande arbeid, ein må sortere og finne ut av kva ein vil skal stå og kva ein vil gløyme. Men overveldande mange har delt sorger og gleder. Nokre set ord på det vonde, beskriv dødsangsten, andre skriv at dei sterkaste minna er knytt til lydane, lukta og fargen på veggen. Vi kan lese om lystenning, salmesong, hender som tek rundt ein, stille pusting. Blokka blir karakterisert som livreddar, helbredar og smertestillar.

Høyblokka rommar byens kollektive hukommelse. Det er viktig å dele minner. Minner set oss inn i ein større samanheng og minner har vi alle, same kva samfunnslag vi kjem frå, om vi er aleine eller høyrer til i ei stor slekt. Kristopher Schau, kjend som musikar og komikar, gav for ikkje så lenge sidan ut boka «På vegne av venner». Gjennom ein periode var han til stades på gravferder der den døde ikkje hadde pårørande. Det var berre han, presten og ein frå byrået. Nokre av seremoniane gjekk veldig fort unna, og det verka som om presten ikkje brydde seg noko særleg. Schau fortel kor rørt han blei dei gongene det tydeleg kom fram at presten hadde gjort seg føre og verkeleg brukt tid til å leite fram minner og høvelege ord. Det handlar om å gi verdigheit til eit kvar menneske og å ta vare på felles minne. Det er nødvendig for at samfunnet ikkje skal miste sin kollektive hukommelse.

Høyblokka har gitt rom til trøndera i alle samfunnslag. Les ein gjennom minneblokken finn vi minner frå likt og ulikt, frå svært mange ulike perspektiv. Ei av dei som har skrive inn minne sitt håpar at minnestunda kan vere ein slags renselse og avslutting for alle dei vonde og også dei gode minna denne blokka har skjenka oss alle. Alt som hende under himmelen har si tid. Mange vil komme til minneforestillinga glade og lette til sinns. Andre vil vere prega av sterke minner. Om vi er gode på ritualet lagar vi rom for alle. Eit ritual er ikkje underhaldning der publikum sit tilbakelent og betraktar det som skjer på scena og kanskje gir terningkast etterpå. Minneforestillingas gåve ligg i det at vi som er tilstades har opplevd å ha tatt avskjed. Alt er ikkje det same etter forestillinga, som det var før. Kanskje har vi fått bekrefta at vi er del av eit fellesskap, kanskje kjenner nokon ein lettelse? Gjennom ritualet kan det skapast orden og samanheng, på mange plan.

I over hundre år no har ein forska på ritual i ulike samfunn, og det var det banebrytande arbeidet til A. van Genneps Les rites de passage frå 1909, som kom med tanken at livsovergangar blir gjennomlevd rituelt av særleg av tre fasar. Ein separasjonsfase, ein mellomfase og ein innlemmingsfase. Slike overgangar fins i eit kvart menneskeliv. Nokre veit vi vil komme: Fødsel, alderdom, kanskje ekteskap og død. Og vi snakkar om eit før og etter. Høyblokkprosjektet går også gjennom fasar: Minneinnsamling, førebuing fram til søndag den 30. Då tek vi farvel.

Og alt vil ikkje vere det same etter, som det var før. Høgblokka blir borte og det vil bli ein stor open plass, Olav Kyrres plass. Minna blir lagt under dei første steinane som kjem på plassen. Det skjer i 2013. Alt har si tid. Alt som hende under himmelen har si tid; «Ei tid te å fødes, Ei tid ti te å dø».

 
        
            (Foto: jens petter søraa)

  Foto: jens petter søraa

På forsiden nå