Ut av bunkersen (På sidelinjen)

INGUNN HAGEN Førsteamanuensis i medie- og kommunikasjonspsykologi, NTNU Det er dagen før avslutninga av Big Brother, eit program som har vekt stor merksemd i den norske offentligheita. Media hadde brei omtale av programmet på førehand. Staben i TVNorge fekk til ein vellukka «hype» - ein massiv publisitetskampanje.

Saken oppdateres.

Ikkje så rart at programmet vekte nyfikenheit. Likevel var den store publikumsoppslutninga uventa, med over 800 000 sjåarar på einskilde sendingar. Andre delar av publikum - som til dømes kristenfolket - har engasjert seg aktivt med underskriftslister mot Big Brother. Blant kultureliten og akademikarar har programmet helst vore oversett og uglesett.

Ein kan spørja - slike det nyleg blei gjort på Norsk medieforskarlag sin vårkonferanse - kvifor dette litt absurde formatet appellerer til sjåarar. For å svara på spørsmålet må ein sjå ut over tv-programmet. Det at Big Brother blei ein såpass stor mediebegivenheit var forutsetninga for at programmet skulle bli ein suksess. Den kontinuerlege omtalen av programkonseptet og deltakarane i andre media gjorde at Big Brother blei noko »alle» snakka om. Enten programmet blei omtala med begeistring eller moralsk indignasjon, gjorde omtalen og snakket også dei uinnvigde nyfikne.

Big Brother representerer ein type «reality» eller verkelegheits-tv som inneber stor interaktivitet med publikum. Medieforskaren Alex Iversen karakteriserte«reality tv» som «iscenesett autentisitet», i form av vanlege menneske som deltakarar i konstruerte omgivnader. Ein kan snakka om ein type verkelegheit under uverkelege betingelsar. I «huset» som bunkersen på Fornebu blir kalla, gjeld særskilde spelereglar, og deltakarane kan vinna ein gevinst på ein million (som i Big Brother-program i andre land). Hensikten er å skapa kjenslemessig intensitet hos tilskodarane.

Det at deltakarane i Big Brother er vanlege menneske, skaper særleg grad av identifikasjon hos publikum. Fascinasjonen for sjåarane består mykje i å predikera dei mellommenneskelege kjenslene som oppstår mellom deltakarane. Dette er også appellen ved såpeopera, men ved verkelegheits-tv veit publikum i tillegg at det er autentiske personar dei bedømmer. Publikum sin interaktivitet i form av muligheit for utstemming av dei nominerte kan gi eit ekstra engasjement. Sendingane der deltakarane blei stemt ut var då også særleg populære.

Big Brother-konseptet er også meir enn eit tv-program; det er snakk om stor grad av konvergens mellom ulike media. Først kunne ein sjå på Big Brother på tv, mest dagleg eller endåtil 24 timar i døgnet viss ein skaffa seg VIP-abonnement. Mange var også innom Big Brother på nettet. Nettsidene blei jamnleg oppdaterte. I tillegg kunne den interesserte bli orientert om Big Brother-nyhende via mobil-tekstmeldingar (SMS). Noko av det nye med Big Brother er nok graden av transmedialitet.

Men kva skjedde eigentleg i Big Brother-huset? Iversen brukte omgrepet «sosiologisk trykkammer» for å karakterisera spelet mellom deltakarane i Big Brother. Spenninga og dynamikken i huset består i at deltakarane skal oppnå to motstridande mål samstundes. På den eine sida skal dei vera ein del av ei gruppe, som ein venneflokk i eit kollektiv, og prøva å omgåast konfliktfritt. Men gevinsten - som jo er ein føresetnad for framdrifta i programmet - føreset at deltakarane fremmar sitt eige beste på bekostning av dei andre.

Deltakarane frå Big Brother skal no tilbake til verkelegheita utanfor huset. For dei har truleg opphaldet i huset og det å eksponera seg på fjernsynsskjermen vore ei interessant livsoppleving. Deltakarane var venteleg budde på påkjenninga undervegs, men er mindre førebudde på møte med det verkelege livet igjen. Kjendisrolla blir ny, og når dei har vent seg til denne, kan det også vera ei påkjenning å bli gløymt igjen. Nokre av deltakarane blir nok overraska over kjendisstatusen, medan andre håper kanskje denne kan fungera som springbrett til ei mediekarrière. I Portugal fekk favoritten frå Big Brother hovudrolla i ein såpeopera. Medan nokre Big Brother-deltakarar vil nyta sine «15 minutes of fame», kan andre oppleva merksemda som ein stigmatiserande merkelapp.

Innafor journalistikken er det eit viktig prinsipp å beskytta kjeldene mot seg sjølv. Dette vil også bli påkrevd i fjernsynsbransjen når fleire deltar i program som eksponerer deltakarane i så stor grad. I eit avisintervju med produsentar for dansk Big Brother sa såkalla castere at dei prøvde å finna deltakarar som var »passe naive»; folk som ikkje tenkte for mykje over konsekvensane av å delta. I tillegg måtte dei vera unge, eventyrlystne, på jakt etter ei ekstraordinær oppleving og villige til uvanleg grad av sjølveksponering. Slikt blir det godt verkelegheits-tv av.

ingunn.hagen@svt.ntnu.no

Gikk du glipp av disse?
 
 
 
 
 
 
På forsiden nå